Stel: het is 2001 en je koopt een appartement binnen een nieuwbouwproject. Als iemand je vraagt wat er zeker aanwezig moet zijn in je woning, zeg je waarschijnlijk (onder meer) ‘een vaste telefoonlijn’. In die tijd was dat immers heel normaal: de mobiele telefoon was nog niet echt ingeburgerd. Stel dat het project vervolgens wat vertraging oploopt en jouw huis ook nog eens als laatste opgeleverd wordt, dan zou je zomaar vijf jaar (of meer) verder kunnen zijn. In die tussentijd was de mobiele telefoon redelijk normaal geworden en zou de vaste lijn ineens helemaal niet meer zo belangrijk zijn. 

Dit zie ik heel vaak gebeuren in grote projecten: we vinden het prettig om in een vroeg stadium beslissingen te nemen op detailniveau, terwijl we op dat moment helemaal niet weten of die details in een later stadium nog relevant zijn. Toch willen we nu al weten hoe het precies zit. Wat iets kost, hoeveel uren mensen ergens mee bezig zijn en vooral: wat het oplevert in geld, gemak, efficiëntie of iets anders.

Die verslaving aan zekerheid is heel menselijk, maar ik ga liever uit van iets anders: vertrouwen in een proces waarbij je nog heel veel níét weet. Rust bewaren in de chaos. Dat wil niet zeggen dat ik als een kip zonder kop te werk ga. Integendeel: ik ben altijd bezig met de stip op de horizon. Maar dat kan ook zonder dat ik nu al weet hoe die stip er precies uitziet. Ik heb wel een idee, maar we weten aan de voorkant simpelweg niet alles. Sterker nog: soms sturen we gaandeweg zó veel bij, dat de stip er heel anders uit gaat zien.

Júíst als we onderweg bijsturen, komen we tot de beste oplossingen. Want bijsturen betekent anticiperen op ideeën en ontwikkelingen die gaandeweg voorbij komen, zodat het resultaat beter en mooier wordt. Het betekent afscheid (durven) nemen van datgene wat niet helpt om je doel te bereiken. En het betekent investeren in iets beters.

Vertrouwen in het proces is daarom heel belangrijk. Een proces is per definitie niet rechtlijnig. En het begint in vrijwel alle gevallen met chaos. Dat is niet erg, maar het lijkt wel of we er steeds minder goed tegen kunnen. Dat merk je ook buiten het werk: we reserveren allemaal in januari ons plekje in het vliegtuig of op de camping voor de zomer, want anders weten we niet waar we terecht gaan komen. En als we iets niet weten, dan vinden we dat moeilijk. Twijfelen we ergens over, dan zoeken we het met onze telefoon meteen op. Als we het weten, ervaren we rust. Maar dat is wel een tijdelijke rust, want op deze manier komen er iedere keer weer nieuwe dingen voorbij die we moeten weten.

Alles willen weten is onmogelijk, vermoeiend en tijdrovend. Daarom geeft het mij juist rust als ik op de bonnefooi op vakantie ga. Of als ik er bewust voor kies om dingen níét te hoeven weten. Door erop te vertrouwen dat de beste dingen gaan gebeuren als je niet alles van tevoren weet, geef je jezelf rust in onzekerheid.

Bovendien denk ik dat we meer leren als we wat vaker de onzekerheid opzoeken. Door mee te bewegen met wat ís, worden we flexibeler, creatiever, krijgen we meer zelfvertrouwen en leren we beter anticiperen op nieuwe situaties. Kortom: als we wél comfortabel worden in de onzekerheid en chaos, worden we weerbaarder en leren we erop te vertrouwen dat we om kunnen gaan met het onbekende. Door een betere balans tussen niet en wel willen weten, groeien we als mens en maken we betere projecten. Bovendien is het ook nog eens leuk! Want zeg nou zelf: de mooiste ervaringen en ontmoetingen in het leven vinden vaak plaats in onverwachte momenten.

Gijs van Oorschot
Veranderaar