Ken je dat verhaal van die man die met zijn vier kinderen in de metro zit? Zijn kinderen zetten de boel op zijn kop; ze zijn luidruchtig, rennen door de metro en maken trammelant. De medereizigers zijn geïrriteerd; ze zuchten en werpen boze blikken op de man. Totdat iemand deze man aanspreekt op het gedrag van zijn kinderen. Verward zegt de man: “Ooh… oh ja… sorry. Ik had het even niet zo door, mijn vrouw is zojuist overleden.” En dan gebeurt er iets. Het perspectief kantelt; in plaats van boosheid en irritatie voelen de medereizigers ineens medeleven en compassie.

In de aanloop naar de verkiezingen doet dit verhaal mij denken aan de politiek en de normen en waarden die op dit moment lijken te heersen in Nederland. We reageren vaak snel en kort door de bocht; zonder dat we de context goed kennen van wat die ander zegt. We hebben vaak zo snel ons oordeel over de ander klaar, dat we niet weten wat diegene écht bedoelt. Wat de situatie en dieperliggende behoefte is. En zo missen we de essentie: het feit dat de meeste mensen deugen.

Als ik kijk naar de debatten in de Tweede Kamer en in aanloop naar de verkiezingen, dan lijkt het of we dat een beetje vergeten zijn: er wordt vaak op de mens gespeeld. Het doel lijkt niet te zijn om een vruchtbare discussie te voeren met elkaar, maar om de ander onderuit te schoffelen. Dat is niet alleen onprettig, maar daarmee missen we óók de kans om écht te werken aan de uitdagingen waar Nederland voor staat. Voordat het kabinet zich kan buigen over grote vraagstukken als de woningnood, het klimaat of immigratie, moet er volgens mij dus eerst iets anders gebeuren. Er moet een goed gesprek komen over normen en waarden die tot voor kort zo vanzelfsprekend waren: verdraagzaamheid, respect, zorgen voor elkaar, vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting en meer. Maar ook: hoe willen we omgaan met elkaar? Wat zijn onze fatsoensnormen in gesprekken, hoe gaan we ermee om als we het niet met een ander eens zijn?

Pas dán kunnen we ons in de politiek gaan buigen over essentiële dingen. En het mooie is: als we onze eerste oordelen aan de kant zetten en écht luisteren naar de ander, blijkt vaak dat we, zelfs in de politiek, dezelfde doelen hebben: een sociaal en veilig leven, een goed ingerichte gezondheidszorg, een fatsoenlijke woning, genoeg geld en een leefbaar klimaat. Die doelen kunnen we alleen bereiken, als we het samen doen. Pas als we vanuit gezamenlijkheid deze doelen nastreven, dán komen we verder.

Voordat we grote thema’s aan kunnen pakken, pleit ik dus voor een spelregelboek over de omgangsvormen, normen en waarden die in de politiek (en daarbuiten) leidend zouden moeten zijn. Want goed voorbeeld doet goed volgen. En als we dan toch bezig zijn, kunnen we dit spelregelboek dan ook meteen even uitrollen in bijvoorbeeld het onderwijs, de zorg en binnen bedrijven? Als we in heel Nederland bij alles wat we doen uitgaan van vertrouwen in elkaar, een positieve instelling en in gezamenlijkheid doelen nastreven, dan ben ik ervan overtuigd dat we uiteindelijk voor iedereen tot de beste oplossingen komen.

Gijs van Oorschot