Een democratie staat voor de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de wil van het volk. Om deze democratie vorm te geven is er in de afgelopen 1,5 eeuw in Nederland een systeem opgebouwd waarmee de wil van het volk via vele organen zijn weg vond naar de bestuurders van ons land. In de periode na de 2^e wereldoorlog, de jaren 50 en 60, zat dit systeem in zijn grootste kracht. De samenleving werd opnieuw opgebouwd. Daadkracht, saamhorigheid en een vaste koers waren leidend.

Ons land is hierdoor in recordtempo weer opgebouwd en er kwam een verzorgingsstaat. Aan iedereen werd gedacht en niemand mocht achterblijven. Inzet was om iedereen recht te geven op een volwaardig leven. Concreet betekende dit basisvoorzieningen voor iedereen oftewel eten en drinken, een plek om te wonen, onderwijs, zorg en werk.

De overheid was voortrekker en legde dit vast in wetten en besluiten. De wetten en besluiten gingen uit van vertrouwen. Vertrouwen dat als je hulp vraagt deze hulp ook nodig is en vertrouwen dat je deze hulp vervolgens ook krijgt.

Dit democratisch systeem ging uit van het goede van iedere mens. Het zorgde voor verbinding met elkaar, vrijheid, verantwoordelijkheid en een veilig gevoel. Uiteraard vond er ook misbruik plaats, maar dat gebeurde op minimale schaal en zou dát dan een reden moeten zijn om alles te veranderen?

Het antwoord op deze vraag is in de afgelopen 2 decennia steeds meer “ja” geworden. Onze verzorgingsstaat, die door vele landen als inspiratie werd gezien en waar we dus 1,5 eeuw over hebben gedaan om deze op te bouwen, is akelig snel afgebroken. De verschillen tussen rijk en arm worden alsmaar groter en er is een cultuur ontstaan waarin verzuiling, wantrouwen, controle en angst groeien. Dit terwijl het vertrouwen met beperkte controle zo groot was en de wereld nog nooit zo veilig is geweest als nu.

Overal leven steeds meer mensen met problemen en in armoede. Hebben zij hun recht op een volwaardig leven verloren? Omdat ze een andere afkomst hebben, in een achterstandswijk zijn geboren, een verstandelijke of geestelijke beperking hebben, niet mee kunnen komen in de maatschappij, ziek zijn, moeite hebben met leren, gedragsproblemen hebben, rekeningen niet kunnen betalen omdat ze niet goed met geld om kunnen gaan of gewoon moeite hebben om goed de dagen door te komen. Deze mensen zijn voor een groot deel ook nog eens ‘onzichtbaar’ geworden voor de midden- en bovenklasse.  Oftewel we zien ze wel, maar de problemen die ze hebben trekken we ons niet aan. De overtuiging is dat ze het vooral aan zichzelf hebben te danken en dat wij daar niets voor hoeven te doen. Zelfredzaamheid is tegenwoordig het toverwoord. Alsof we allemaal in staat zijn om onszelf te redden… Als dat zo zou zijn dan zijn we geen mens meer en stopt ons bestaansrecht. De hele aarde staat sinds zijn ontstaan namelijk met elkaar in verbinding. Zonder een samen bestaat er geen leven. Wij leven dankzij elkaar, laten we daar dankbaar voor zijn en blijven en dat nooit vergeten. We leven echter in een tijd dat we dat langzaamaan kwijt raken. Met het voor jezelf zorgen zijn we steeds minder naar elkaar om gaan kijken.

De coronamaatregelen hebben dit nog een extra stimulans gegeven. Door deze maatregelen zijn vele mensen in alle klassen van de samenleving financieel, fysiek en geestelijk achteruit gegaan. De groten ondernemingen (Google, Amazon, Facebook, Apple, Bol.com, McDonalds, Thuisbezorgd, Ahold, Jumbo e.d.) hebben hun omzet gigantisch zien stijgen. Een groot deel van de andere ondernemingen moesten al tegen deze groten opboksen en zijn nu extra getroffen doordat ze door lockdowns beperkt of niet open zijn geweest. Zij worden financieel overeind gehouden, maar zullen straks een deel ook terug moeten betalen. Onze fysieke gezondheid is verder achteruit gegaan. Het gemiddelde lichaamsgewicht is toegenomen en we zijn ongezonder gaan leven. De mentale gevolgen zijn het minst te overzien maar deze zijn nadrukkelijk aanwezig. De al eerdere ingezette individualisering heeft grote stappen kunnen zetten vanwege beperkte tot zéér beperkte sociale omgangsmogelijkheden door de coronamaatregelen. Dit heeft op korte en lange termijn negatieve effecten waarbij voor sommigen de effecten een grote impact zullen hebben op de rest van hun leven.

De koers die met name de laatste 2 decennia wordt gevaren en die in de afgelopen 2 jaar in een versnelling is gekomen moet worden gestopt. Als deze tijd ons vooral iets kan leren dan is het dat het tijd is voor verandering. Ons democratisch systeem van besturen lijkt wel failliet. Heeft het kapitalisme het al overgenomen en bestaat de democratie van vroeger niet meer? Of zijn we deze alleen uit het oog verloren? En als we deze uit het oog zijn verloren hoe vinden we de weg dan weer terug? De macht ligt, zolang wij het als kiezers toelaten, bij de leiders en de grote ondernemingen (geld). Een macht die nauwelijks luistert naar het volk, maar die door het manipulatief gebruiken van marketing ervoor zorgt dat het volk volgzaam is. Het is een macht waarin we, door het samenspel tussen ons systeem en de menselijke hang om voor veilig en bekend te kiezen, met elkaar in vast zijn komen te zitten.

We zitten klem en angst en schaamte zorgen er voor dat we nog niet in staat zijn om dit te veranderen. Lef en vertrouwen zijn veranderd in ‘we doen zoals het hoort’ en wantrouwen. En het bizarre is. Het overkomt ons gewoon, we hebben het grotendeels niet in de gaten. We volgen het democratisch systeem dat vanaf onze geboorte onze waarheid is en waarin we een oneindig vertrouwen hebben. Dat systeem kan niet falen want dat zou betekenen dat wij dus allemaal falen en dat er een andere nieuwe onbekende waarheid is.

Het volk begint zich echter steeds meer te roeren en laat zien dat het de macht terug wil. Op alle plekken in het land staan steeds meer mensen op die zich durven uit te spreken. Zij zijn de visionaire kartrekkers die als eerste op zoek gaan naar onze verloren waarden. Zodra we deze weer gevonden hebben kunnen we samen ontdekken hoe deze waarden opnieuw vorm te geven. De tijd voor vernieuwing is daarom nu. Een nieuwe weg terug naar een democratie die ieder mens vanuit vertrouwen een volwaardig leven biedt. Een democratie die weer staat voor de wil van het volk. Een democratie die vanuit integrale participatie in de samenleving komt tot de beste oplossingen voor ons allemaal. Een democratie die samen zorgt voor elkaar en waarde geeft aan ieders leven.

Gijs van Oorschot
13 januari 2022
‘s-Hertogenbosch